Actualiteit .Net

Ik heb vanmiddag een betoog zitten schrijven waarin ik het onderstaande in een iets actuelere context bepleitte, echter de PC waar ik momenteel aan zit te werken liet mij in de steek en aangezien ik momenteel niet in staat ben het opnieuw te schrijven, heb ik een tekst die ik lang geleden heb geschreven gekopiëerd. Hieronder kun je hem lezen.

Het was niet geheel nieuw, maar we hebben pas echt kennis gemaakt met het referendum toen gestemd moest worden over de Europese grondwet. De reactie van verschillende politici was uiterst positief, ook als ze aan de verliezende kant stonden. De kreet was zelfs “dit moeten we vaker doen” en het volk voelde eindelijk eens macht. Eindelijk hadden “wij Nederlanders” het idee dat we gehoord werden door de belangrijke mannen en vrouwen in Den Haag en bijna 70% van de Nederlanders had z’n zin gekregen. Is dat democratie of misschien juist geen democratie? Peter R. de Vries, iemand van wie door bepaalde mensen veel verwacht wordt in de politiek na 2007, nam in z’n voorlopige standpunten vooral ook “meer referenda” op. Maar wat bedoelt deze meneer de Vries nou met “meer referenda”?

Als iemand zegt dat hij “meer referenda” wil, lijkt het vanzelfsprekend dat hij streeft naar meer democratie. Liefst volgens het ideaal van de Amerikaan Dewey, waar democratie nadrukkelijk het doel is in een bepaald politiek systeem en in de opbouw van het bestuur in een land. Ook een gedeelte van de huidige Nederlandse politiek lijkt momenteel de standpunten van Dewey te hebben overgenomen, want er is een discussie ontstaan over de mogelijkheden om zo’n systeem ook in Nederland door te voeren.

Maar laten we even in de Verenigde Staten van Amerika blijven voor de uitwerking van een dergelijk systeem. Er is namelijk een staat die volgens dat ideaalbeeld leeft en haar politieke systeem open heeft gesteld voor burgers, die wetten kunnen voorstellen en aannemen zonder ingrijpen van de Gouverneur of het staatsbestuur. Die staat is Californië, waar de heer Schwarzenegger momenteel, na de recall van Gouverneur Davis, de titel Governour (Governator, if you will) mag dragen. Het was, naar ik meen, 1911 toen de referenda er ingevoerd werden, omdat men van mening was dat de zittende bestuurders teveel macht hadden. Op deze manier konden de inwoners van Californië via een handtekeningenactie een zogenaamde “recall” of een referendum op poten zetten.

Het is daar momenteel echter zo dat het referendum eigenlijk een middel is geworden dat voornamelijk door de rijke elite gebruikt wordt om zo zijn zin door te drijven en het voor zichzelf extra gemakkelijk te maken. Verdraaide formuleringen en honderden pagina’s dikke bijlagen in het bijbehorende kiesboek zorgen ervoor dat mensen hun handtekeningen zetten onder een papiertje waarvan ze eigenlijk totaal niet weten waar ze mee bezig zijn om er vervolgens ook nog op te stemmen. Een zeer kwalijke ontwikkeling.

Toen in 1978 het alom bekende proposition 13 werd aangenomen, waar de bevolking plotseling een maximum van 1% ging stellen aan belastingen aan de onroerend goed belasting, wat grof gezegd leidde tot een halvering van de belastinginkomsten van de staat, is het eigenlijk alleen maar erger geworden. Belangrijk is natuurlijk dat het volk over het algemeen altijd minder wil betalen en meer wil krijgen. Het aannemen van zo’n “proposition” is zo gebeurd, maar de gevolgen, zeker op de langere termijn, kunnen zeer ingrijpend zijn en dat is iets waar de bevolking niet bij stil hoeft te staan als ze zo’n beslissing nemen.

Terug naar ons eigen landje, waar nu dus een discussie aan de gang is of referenda hier oplossing kunnen bieden.

Misschien zul je wel eens gehoord hebben dat “het mooie van een referendum is dat het volk over z’n eigen toekomst kan beslissen”. Als je het aan mij vraagt, is dat nou juist het gevaar. Het volk is namelijk helemaal niet bij machte om dergelijke beslissingen te nemen. Ten eerste heeft de gewone man geen flauw benul van wat zich afspeelt op de bestuurslagen die hij op het moment van stemmen doorklieft. Ten tweede heeft de gewone man geen tijd om zich te verdiepen in de ingewikkelde materie die je moet doorspitten om ook maar een idee te hebben van de gevolgen die de beslissing kan hebben. Ten derde is gebleken dat het ingrijpen van het volk vaak dermate negatieve gevolgen heeft dat het de afstand tussen het volk en de politiek ernstig vergroot. Ten vierde zie je bijvoorbeeld in Californië dat het langzaamaan een middel van de rijken wordt (een referendum houden is duur en rijken hebben veel invloed) en dus de kloof tussen arm en rijk ernstig zal worden vergroot.

Het systeem waar wij in Nederland momenteel aan zijn onderworpen is een systeem dat de Nederlandse burgers tot op zekere hoogte tegen zichzelf beschermt. Om de vier jaar kiest de Nederlandse bevolking een nieuwe “elite”, die als het goed is voldoende verstand van zaken heeft om de beslissingen wél te kunnen nemen met daarbij in het achterhoofd de politieke visie die ze verbonden hebben aan de partij waar de individuele politici toe behoren.

Hoewel ons systeem ook niet altijd ideaal is, de politieke partijen zijn zo onderworpen aan een coalitie, waar ze door ons poldermodel meestal concessies moeten doen om een eenduidig beleid uit te dragen, is het naar mijn mening zonder meer democratischer dan een systeem waar het volk (lees: de rijken) zonder meer referenda kan aandragen.

Denk overigens ook bijvoorbeeld aan moment-issues. Als er een politicus wordt neergeschoten roept Nederland en masse om de doodstraf. Maar denk ook aan de tweestrijdigheid van de belangen van het volk. De bevolking wil (uiteraard) minder belasting betalen, maar de uitkeringen moeten hoger, de wegen moeten beter en er mag niet gekort worden in de sociale voorzieningen. “Dat kan natuurlijk niet!”, zul je meteen zeggen, maar dat maakt in het geval van een referendum niet uit. Het volk beslist, de politiek moet maar zien hoe ze het oplost. De Nederlandse bevolking bestaat toch al heel erg uit korte-termijn denkers, als deze mensen ook nog eens de wetten moeten gaan maken, hoe moet het dan verder met ons land?

Ik wil dus graag pleiten voor meer achterkamertjespolitiek, waarin het volk niet domgehouden hoeft te worden, maar waarin het wel belangrijk is dat duidelijk is wie de beslissingen neemt en de macht in handen heeft. En laat het duidelijk zijn dat dat nooit het volk mag zijn.